دستور موقت تصمیم فوری دادگاه است برای جلوگیری از خسارتی که تا صدور رای نهایی جبران‌ناپذیر می‌شود، مثل فروش ملک مورد اختلاف یا ادامه ساخت‌وسازی که به ساختمان همسایه آسیب می‌زند. برای گرفتن آن باید فوریت را نشان دهید، معمولاً تامین خسارت بسپارید و اگر هنوز دعوای اصلی را مطرح نکرده‌اید، ظرف ۲۰ روز آن را مطرح کنید.
دستور موقت در چه مواردی صادر می‌شود؟
«در اموری که تعیین تکلیف آن فوریت دارد، دادگاه به درخواست ذی‌نفع برابر مواد زیر دستور موقت صادر می‌نماید.»
ماده ۳۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی
طبق ماده ۳۱۶ همین قانون، دستور موقت ممکن است یکی از این سه شکل را داشته باشد:
| نوع | مثال |
|---|---|
| توقیف مال | توقیف خودرویی که مالکیت آن محل اختلاف است تا از فروشش جلوگیری شود |
| انجام عمل | دستور به برقراری آب یا برق ملکی که مالک آن را قطع کرده است |
| منع از امر معین | منع از ادامه ساخت‌وساز، منع نقل و انتقال ملک، منع پرداخت ضمانت‌نامه بانکی |
طبق ماده ۳۱۳، تشخیص اینکه موضوع فوری است یا نه با دادگاه است. «فوریت» یعنی اگر منتظر رای نهایی بمانید، احتمالاً دیگر چیزی برای نجات باقی نمی‌ماند یا خسارت جبران‌ناپذیر می‌شود.
درخواست را به کدام دادگاه بدهیم؟
طبق ماده ۳۱۱، اگر دعوای اصلی در دادگاهی مطرح است، درخواست دستور موقت به همان دادگاه داده می‌شود. اگر هنوز دعوایی مطرح نشده، به دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد.
طبق ماده ۳۱۲، اگر مالی که موضوع دستور موقت است در شهر دیگری قرار دارد، می‌توان از دادگاه محل وقوع آن دستور موقت خواست.
مراحل گرفتن دستور موقت
- درخواست را تنظیم کنید. از طریق دفاتر خدمات قضایی، با توضیح فوریت و مدارکی که آن را نشان می‌دهد، مثل آگهی فروش ملک یا عکس ترک‌های دیوار.
- تامین بسپارید. طبق ماده ۳۱۹، دادگاه برای جبران خسارت احتمالی طرف مقابل از درخواست‌کننده تامین می‌گیرد، مگر در موارد استثنایی. صدور دستور موقت به سپردن آن موکول است. تامین ممکن است وجه نقد، ضمانت‌نامه بانکی یا مال باشد.
- منتظر تصمیم دادگاه بمانید. دادگاه معمولاً بدون تشکیل جلسه و با بررسی مدارک تصمیم می‌گیرد.
- تایید رئیس حوزه قضایی را بگیرید. طبق تبصره ماده ۳۲۵، اجرای دستور موقت به تایید رئیس حوزه قضایی نیاز دارد.
- ظرف ۲۰ روز دعوای اصلی را مطرح کنید. اگر از قبل دعوایی مطرح نشده است.
«پس از صدور دستور موقت، در صورتی که از قبل اقامه دعوا نشده باشد، درخواست‌کننده باید حداکثر ظرف بیست روز از تاریخ صدور دستور، به منظور اثبات دعوای خود به دادگاه صالح مراجعه و دادخواست خود را تقدیم و گواهی آن را به دادگاهی که دستور موقت صادر کرده تسلیم نماید. در غیر این صورت دادگاه صادرکننده دستور موقت به درخواست طرف، از آن رفع اثر خواهد کرد.»
ماده ۳۱۸ قانون آیین دادرسی مدنی
طرف مقابل چه کاری می‌تواند بکند؟
طبق ماده ۳۲۵، قبول یا رد درخواست دستور موقت بهطور مستقل قابل اعتراض و تجدیدنظر نیست، اما همراه با رای اصلی قابل اعتراض است. طرف مقابل در عمل دو راه دارد:
- سپردن تامین: طبق ماده ۳۲۲، اگر طرف مقابل تامینی متناسب با موضوع دستور موقت بدهد، دادگاه ممکن است در صورت مصلحت از دستور موقت رفع اثر کند.
- اعلام تغییر شرایط: طبق ماده ۳۲۳، اگر جهتی که موجب دستور موقت شده از بین برود، دادگاه آن را لغو می‌کند.
اگر دستور موقت بی‌مورد بوده باشد چه؟
اگر درخواست‌کننده در دعوای اصلی شکست بخورد یا ظرف ۲۰ روز دعوا را مطرح نکند، طرف مقابل می‌تواند خسارتی را که از اجرای دستور موقت دیده، از محل تامین سپرده‌شده مطالبه کند. به همین دلیل، دستور موقت را فقط وقتی بخواهید که فوریت واقعی و احتمال قابل‌قبول پیروزی در دعوای اصلی دارید.
چه زمانی با وکیل مشورت کنید؟
تقریباً همیشه. دستور موقت معمولاً در موقعیت فوری خواسته می‌شود و اشتباه در تنظیم درخواست، تعیین دادگاه یا از دست دادن مهلت ۲۰ روزه نتیجه را از بین می‌برد. به‌ویژه وقتی موضوع ملک، ضمانت‌نامه بانکی یا ساخت‌وساز است و مبلغ تامین زیاد خواهد بود.
سوالات متداول درباره دستور موقت
دستور موقت گرفتم؛ تا کی باید دعوای اصلی را مطرح کنم؟
اگر از قبل دعوایی مطرح نشده، حداکثر ظرف ۲۰ روز از صدور دستور. وگرنه دادگاه به درخواست طرف مقابل از دستور موقت رفع اثر می‌کند.ماده ۳۱۸ قانون آیین دادرسی مدنی
برای گرفتن دستور موقت باید پول بسپارم؟
معمولاً بله. دادگاه برای جبران خسارت احتمالی طرف مقابل تامین می‌گیرد و صدور دستور موقت به سپردن آن موکول است.ماده ۳۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی
درخواست دستور موقتم رد شد؛ میتوانم تجدیدنظر بخواهم؟
بهطور مستقل نه. قبول یا رد درخواست دستور موقت جداگانه قابل تجدیدنظر نیست، اما همراه با رای اصلی قابل اعتراض است.ماده ۳۲۵ قانون آیین دادرسی مدنی
دستور موقت صادر شده؛ فوراً اجرا می‌شود؟
اجرای دستور موقت به تایید رئیس حوزه قضایی نیاز دارد.تبصره ماده ۳۲۵ قانون آیین دادرسی مدنی
همسایه ساخت‌وساز می‌کند و دیوار ما ترک برداشته. دستور موقت کمک می‌کند؟
بله، منع از ادامه عملیات ساختمانی از موارد رایج دستور موقت است، به شرط اینکه فوریت و احتمال خسارت را با مدرک، مثل عکس و نظر کارشناس، نشان دهید.مواد ۳۱۰ و ۳۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.