هر کارگر مشمول قانون کار سالی یک ماه مرخصی با حقوق دارد، در کارهای سخت و زیان‌آور پنج هفته. اگر از آن استفاده نکند، هنگام قطع همکاری باید پول آن پرداخت شود. مرخصی استعلاجی را تامین اجتماعی میپردازد و مرخصی زایمان با قوانین جمعیت به نه ماه رسیده است.
مرخصی سالانه چقدر است؟
«مرخصی استحقاقی سالانه کارگران با استفاده از مزد و حقوق یک ماه است. استفاده از ۹ روز از مرخصی مذکور منوط به موافقت کارفرماست. برای کار کمتر از یک سال مرخصی مذکور به نسبت مدت کار انجام شده محاسبه میشود.»
ماده ۶۴ قانون کار
در عمل یک ماه مرخصی معادل ۲۶ روز کاری حساب میشود، چون جمعه‌ها روز کاری نیستند. کسی که شش ماه کار کرده، نصف این مقدار مرخصی دارد. طبق ماده ۶۵، مرخصی کارگرانی که در کارهای سخت و زیان‌آور و زیرزمینی کار می‌کنند پنج هفته است.
میشود مرخصی را ذخیره کرد یا پولش را گرفت؟
طبق ماده ۶۶ قانون کار، کارگر حق دارد هر سال حداکثر ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند. بقیه مرخصی باید در همان سال استفاده شود.
هنگام پایان همکاری، مرخصی استفاده‌نشده از بین نمی‌رود:
«در صورت خاتمه قرارداد کار یا بازخریدی و یا بازنشستگی و یا فوت کارگر، مطالبات کارگر از بابت مرخصی استحقاقی استفاده نکرده به خود او و در صورت فوت به ورثه وی پرداخت خواهد شد.»
ماده ۷۱ قانون کار
انواع مرخصی در یک نگاه
| نوع مرخصی | مدت | چه کسی حقوق را میپردازد | مبنا |
|---|---|---|---|
| استحقاقی سالانه | یک ماه، معادل ۲۶ روز کاری | کارفرما | ماده ۶۴ قانون کار |
| کارهای سخت و زیان‌آور | پنج هفته | کارفرما | ماده ۶۵ قانون کار |
| ازدواج دائم | سه روز | کارفرما | ماده ۷۳ قانون کار |
| فوت همسر، پدر، مادر یا فرزند | سه روز | کارفرما | ماده ۷۳ قانون کار |
| استعلاجی | طبق گواهی پزشک و تایید تامین اجتماعی | تامین اجتماعی، به‌صورت غرامت دستمزد | ماده ۷۴ قانون کار و قانون تامین اجتماعی |
| زایمان | نه ماه؛ برای دوقلو و بیشتر، طولانی‌تر | تامین اجتماعی | قوانین جمعیت و خانواده |
| بدون حقوق | حداکثر طبق توافق | پرداخت نمی‌شود | ماده ۷۳ قانون کار |
مرخصی استعلاجی چطور پرداخت میشود؟
طبق ماده ۷۴ قانون کار، مرخصی استعلاجی تابع قانون تامین اجتماعی است و مدت آن جزو سابقه کار حساب میشود. در این مدت کارفرما حقوق نمی‌دهد. تامین اجتماعی «غرامت دستمزد» میپردازد. در بیماری عادی، غرامت معمولاً از روز چهارم پرداخت میشود و سه روز اول، مگر در موارد بستری، پرداخت نمی‌شود. در حادثه ناشی از کار، غرامت از روز اول تعلق می‌گیرد.
گواهی پزشک را به موقع به کارفرما و شعبه تامین اجتماعی برسانید. گواهی‌ای که دیر ارائه شود ممکن است پذیرفته نشود و غیبت حساب شود.
مرخصی زایمان و حقوق مادر شاغل
ماده ۷۶ قانون کار مرخصی زایمان را ۹۰ روز تعیین کرده بود، اما قوانین بعدی در حوزه جمعیت و خانواده آن را به نه ماه افزایش داده‌اند و پدر هم از مرخصی تشویقی برخوردار شده است. چند نکته مهم:
- طبق تبصره ماده ۷۶ قانون کار، کارگر پس از پایان مرخصی زایمان به کار سابق خود بازمیگردد و این مدت جزو سابقه کار او محسوب میشود.
- طبق ماده ۷۸ قانون کار، در کارگاه‌هایی که کارگر زن دارند، مادر تا دو سالگی کودک، هر سه ساعت نیم ساعت فرصت شیر دادن دارد که جزو ساعات کار حساب میشود.
- حقوق ایام زایمان را تامین اجتماعی میپردازد، به شرط داشتن حداقل سابقه بیمه قبل از زایمان.
اگر کارفرما مرخصی نداد چه کنیم؟
زمان استفاده از مرخصی با توافق تعیین میشود، اما کارفرما نمی‌تواند به‌طور کلی کارگر را از مرخصی محروم کند. اگر مرخصی داده نشده یا هنگام تسویه حساب پولش پرداخت نشده، کارگر می‌تواند در اداره کار محل کارگاه شکایت کند. طبق مواد ۱۵۷ و ۱۵۸ قانون کار، اختلاف ابتدا در هیات تشخیص و در صورت اعتراض در هیات حل اختلاف رسیدگی میشود.
مدارکی مثل فیش حقوقی، قرارداد کار، سوابق بیمه و پیام‌هایی که درخواست مرخصی را نشان می‌دهد، نگه دارید.
چه زمانی با وکیل مشورت کنید؟
وقتی کارفرما هنگام تسویه حساب، مرخصی و سایر مطالبات را پرداخت نمی‌کند؛ وقتی پس از مرخصی زایمان یا استعلاجی طولانی، شما را به کار برنمی‌گرداند؛ یا وقتی شغلتان سخت و زیان‌آور است و کارفرما این را قبول ندارد.
سوالات متداول درباره مرخصی کارگر
کارفرما می‌گوید مرخصی استفاده‌نشده می‌سوزد؛ درست است؟
تا ۹ روز در سال قابل ذخیره است. هنگام پایان قرارداد، بازخرید، بازنشستگی یا فوت هم مرخصی استفاده‌نشده باید به کارگر یا ورثه او پرداخت شود.مواد ۶۶ و ۷۱ قانون کار
برای ازدواج چند روز مرخصی با حقوق دارم؟
سه روز. همین مقدار برای فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان هم پیش‌بینی شده است.ماده ۷۳ قانون کار
در مرخصی استعلاجی، کارفرما باید حقوق بدهد؟
نه. در این مدت تامین اجتماعی غرامت دستمزد میپردازد. مدت مرخصی استعلاجی جزو سابقه کار حساب میشود.ماده ۷۴ قانون کار؛ قانون تامین اجتماعی
قرارداد کارم یکساله است و ۶ ماه کار کردهام. چقدر مرخصی دارم؟
مرخصی به نسبت مدت کار حساب میشود؛ برای شش ماه، نصف مرخصی سالانه.ماده ۶۴ قانون کار
پس از مرخصی زایمان میتوانند جای من را به کس دیگری بدهند؟
نه. کارگر پس از پایان مرخصی زایمان به کار سابق خود بازمیگردد و این مدت جزو سابقه او حساب میشود.تبصره ماده ۷۶ قانون کار
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.