گواهی انحصار وراثت سندی است که مشخص می‌کند ورثه متوفی چه کسانی هستند و سهم هرکدام چقدر است. بدون این گواهی نمی‌توانید حساب بانکی متوفی را آزاد کنید، ملک را به نام ورثه کنید یا خودرو را منتقل کنید. طبق قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، رسیدگی به «حصر ورثه» در صلاحیت دادگاه صلح است. یکی از ورثه درخواست را ثبت می‌کند، آگهی یک‌بار منتشر می‌شود و اگر ظرف یک ماه کسی اعتراض نکند، گواهی صادر می‌شود.
مرجع صدور گواهی
طبق بند ۶ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف، حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن در صلاحیت دادگاه صلح است. درخواست باید در دادگاه صلح آخرین اقامتگاه دائمی متوفی ثبت شود.
مدارک لازم
- گواهی فوت یا شناسنامه باطل‌شده متوفی
- شناسنامه و کارت ملی همه ورثه
- عقدنامه همسر متوفی
- استشهادیه محضری: فرمی که در آن دست‌کم سه شاهد گواهی می‌کنند ورثه متوفی چه کسانی هستند و امضای آن‌ها در دفترخانه گواهی می‌شود.
- فهرست اموال متوفی در صورت نیاز
مراحل صدور گواهی
- ثبت درخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، خطاب به دادگاه صلح.
- انتشار آگهی: دادگاه درخواست را یک نوبت در روزنامه کثیرالانتشار یا محلی آگهی می‌کند (ماده ۳۶۱ قانون امور حسبی).
- مهلت اعتراض: پس از یک ماه از تاریخ آگهی، اگر کسی اعتراض نکرده باشد، گواهی صادر می‌شود.
«پس از انقضای یک ماه از تاریخ نشر آگهی در صورتی که معترضی نبود دادگاه تمام ادله و اسناد درخواست‌کننده تصدیق را ... در نظر گرفته، تصدیقی مشعر بر وراثت و تعیین تعداد وراث و نسبت آن‌ها به متوفی صادر می‌نماید و در صورت اعتراض دادگاه جلسه‌ای برای رسیدگی به اعتراض معین نموده ...»
ماده ۳۶۲ قانون امور حسبی
طبق ماده ۳۶۴ همان قانون، اگر ارزش ترکه کمتر از نصاب قانونی باشد، دادگاه بدون انتشار آگهی رسیدگی و گواهی را سریع‌تر صادر می‌کند.
گواهی انحصار وراثت چه چیزی را نشان می‌دهد؟
- نام همه ورثه و نسبت آن‌ها با متوفی
- سهم هر وارث از ترکه، به درخواست ورثه (ماده ۳۷۳ قانون امور حسبی)
گواهی انحصار وراثت، تقسیم اموال نیست؛ فقط ورثه و سهم‌ها را مشخص می‌کند. برای اینکه بدانید هر وارث چقدر سهم دارد، مطلب تقسیم ارث را بخوانید.
بعد از گرفتن گواهی چه کنیم؟
| کار | چه چیزی لازم است |
|---|---|
| آزاد کردن حساب بانکی | گواهی انحصار وراثت و گواهی مالیات بر ارث |
| انتقال ملک به نام ورثه | گواهی انحصار وراثت مشتمل بر سهام، به اداره ثبت (ماده ۳۷۴ قانون امور حسبی) و مفاصاحساب مالیات بر ارث |
| انتقال خودرو | گواهی انحصار وراثت، مالیات بر ارث و مراجعه به دفاتر تعویض پلاک |
| تقسیم ترکه با اختلاف | دعوای تقسیم ترکه در دادگاه |
اعتراض به گواهی انحصار وراثت
اگر کسی وارث است و نامش در گواهی نیامده، یا شخصی به اشتباه وارث معرفی شده، می‌تواند به گواهی اعتراض کند. رأی دادگاه در این مورد قابل تجدیدنظر است. همچنین طبق ماده ۳۷۰ قانون امور حسبی، کسی که بدهی متوفی را به دارندگان گواهی پرداخته، در برابر مدعی دیگر وراثت بری می‌شود؛ مدعی باید به کسانی مراجعه کند که مال را گرفته‌اند.
سوالات متداول درباره انحصار وراثت
گواهی انحصار وراثت را از کجا بگیرم؟
از دادگاه صلح آخرین اقامتگاه متوفی؛ درخواست از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌شود.بند ۶ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف
صدور گواهی انحصار وراثت چقدر طول می‌کشد؟
پس از انتشار آگهی، یک ماه مهلت اعتراض وجود دارد؛ اگر اعتراضی نباشد، گواهی صادر می‌شود. برای ترکه کم‌ارزش، آگهی لازم نیست.مواد ۳۶۲ و ۳۶۴ قانون امور حسبی
گواهی انحصار وراثت سهم هر وارث را هم مشخص می‌کند؟
بله، به درخواست ورثه، دادگاه سهم هر وارث را هم در گواهی تعیین می‌کند.ماده ۳۷۳ قانون امور حسبی
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.