اگر همین حالا تصادف کرده‌اید، اول فقط یک سؤال مهم است: کسی زخمی شده یا نه؟ جواب همین سؤال تعیین می‌کند ماشین را باید کنار بکشید یا نباید تکانش بدهید. گرفتن خسارت و اعتراض به نظر پلیس بعد از این قدم می‌آیند.
کسی زخمی شده؛ الان چه کنم؟
به اورژانس (۱۱۵) و پلیس (۱۱۰) خبر دهید و کنار مصدوم بمانید. ماشین را از جایش حرکت ندهید، مگر اینکه راه دیگری برای رساندن کمک به مصدوم نباشد:
«راننده در صورتی می‌تواند برای انجام تکالیف مذکور در این ماده وسیله نقلیه را از صحنه حادثه حرکت دهد که برای کمک رسانیدن به‌مصدوم توسل به طریق دیگر ممکن نباشد»
تبصره ۱ ماده ۷۱۹ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی
طبق ماده ۷۱۹ همان کتاب، اگر مصدوم به کمک فوری نیاز داشته باشد و راننده با وجود امکان، او را به مرکز درمانی نرساند یا از مأموران کمک نخواهد، یا برای فرار از تعقیب محل را ترک کند و مصدوم را رها کند، حسب مورد به بیش از دو سوم حداکثر مجازات مواد ۷۱۴ تا ۷۱۶ محکوم می‌شود. در مقابل، طبق تبصره ۲ همین ماده، راننده‌ای که مصدوم را به درمان برساند یا مأموران را خبر کند، از مقررات تخفیف بهره می‌برد.
فقط ماشین‌ها آسیب دیده‌اند؛ باید جابه‌جا کنم؟
بله، اگر ماشین قابل حرکت است. قانون این کار را وظیفه راننده دانسته است:
«در تصادفات رانندگی که فقط منجر به خسارات مالی می‌شود رانندگان مکلفند در صورت قابل انتقال بودن وسایل نقلیه، با امکانات موجود، محل استقرار چرخها را علامتگذاری نموده و بلافاصله وسایل نقلیه خود را به منظور رفع سد معبر به کنار راه منتقل و سپس عنداللزوم درخواست حضور کارشناس تصادفات نمایند.»
ماده ۱۴ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی
پس جای چرخها را مشخص کنید و اگر وقت هست، پیش از حرکت از صحنه، پلاک و بیمه‌نامه طرف مقابل عکس بگیرید. اگر کمترین شکی درباره آسیب‌دیدگی کسی دارید، آن را تصادف جرحی فرض کنید و پلیس را خبر کنید.
اگر هر دو ماشین بیمه معتبر دارند و درباره حادثه اختلافی نیست، طبق ماده ۴۰ قانون بیمه اجباری، شرکت بیمه باید خسارت مالی را تا سقف تعهد مالی و بدون گزارش پلیس بپردازد. پیش از ترک محل از شرکت بیمه بپرسید چه مدارکی لازم است.
طرف زد و رفت؛ حالا چه کنم؟
پلاک، زمان، مکان، شاهدها و هر فیلمی را که پیدا می‌کنید ثبت کنید و زود به پلیس خبر دهید. با شناسایی ماشین می‌توانید طبق ماده ۳۰ قانون بیمه اجباری مستقیم به بیمه آن رجوع کنید.
اگر آسیب بدنی دیده‌اید و ماشین هرگز پیدا نشد، راهتان بسته نیست. طبق ماده ۲۱ همان قانون، «صندوق تأمین خسارت‌های بدنی» (نهادی برای جبران خسارت بدنی وقتی بیمه‌ای پاسخگو نیست) این خسارت را میپردازد و اگر ماشین بعداً شناسایی شود، طبق بند «پ» ماده ۲۵ سراغ راننده یا بیمه‌اش می‌رود. اما این صندوق خسارت ماشین را نمی‌دهد. اگر راننده پیدا نشد و بیمه بدنه دارید، شرایط آن را بررسی کنید.
مقصر را چه کسی تعیین می‌کند؟ اعتراض به کروکی فایده دارد؟
نظر افسر کارشناس تصادفات (همان چیزی که مردم کروکی می‌گویند) وزن زیادی دارد، اما حرف آخر نیست:
«نظر اولیه افسران کارشناس تصادفات راهنمایی و رانندگی در حکم نظر کارشناسان رسمی است.»
ماده ۱۷ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی
ادامه همین ماده می‌گوید اگر نظر کارشناس با اوضاع و احوال مسلم پرونده نخواند یا اعتراض «موجه و مدلل» باشد، موضوع به هیئت کارشناسی می‌رود. گفتن «قبول ندارم» کافی نیست. عکس، فیلم، شاهد و توضیح اینکه کارشناس کدام واقعیت را ندیده، اعتراض را قوی می‌کند و ارزش هزینه کردن هم به همین دلایل بستگی دارد.
ماده ۱۷ مهلت مشخصی برای این اعتراض نگذاشته و مهلت شصت‌روزه ماده ۵ همان قانون به جریمه‌ها مربوط است، نه به تعیین مقصر. پس همان روزهای اول از واحد پلیسی که گزارش را نوشته بپرسید اعتراض را کجا ثبت کنید. اگر در دادگاه حقوقی نظر کارشناس به شما ابلاغ شد، طبق ماده ۲۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی یک هفته برای نوشتن ایرادها فرصت دارید.
طبق ماده ۵۲۸ قانون مجازات اسلامی، اگر برخورد به هر دو راننده منتسب باشد، هر یک مسئول نصف دیه راننده مقابل و سرنشینان است. در تصادف با عابر، طبق ماده ۵۰۴ همان قانون، راننده‌ای ضامن نیست که با مهارت و سرعت مجاز و رعایت مقررات حرکت می‌کرده، قادر به کنترل نبوده و بدون تقصیر به کسی خورده که حضورش در آن محل مجاز نبوده است. پس عبور عابر از جای نادرست به‌تنهایی راننده را از مسئولیت خارج نمی‌کند.
خسارت ماشین را چطور از بیمه بگیرم؟
زیاندیده حق دارد طبق ماده ۳۰ قانون بیمه اجباری مستقیم به بیمه مقصر مراجعه کند. طبق ماده ۳۹، خسارت با توافق و نقدی پرداخت می‌شود. اگر بر سر مبلغ توافق نشد، می‌توانید بخواهید ماشین در تعمیرگاه مجاز یا مورد قبولتان تعمیر و هزینه تا سقف تعهد مالی پرداخت شود. اگر باز حل نشد، موضوع با انتخاب و هزینه شما به ارزیاب خسارت دارای مجوز بیمه مرکزی می‌رود. هر طرف بیست روز از اعلام نظر کتبی ارزیاب فرصت طرح دعوا دارد؛ وگرنه آن نظر قطعی می‌شود.
بیمه طبق ماده ۳۱ باید حداکثر پانزده روز پس از دریافت مدارک لازم پول را بدهد. اگر با وجود کامل بودن مدارک تأخیر کند، طبق ماده ۳۳ به پرداخت جریمه‌ای معادل نیم در هزار برای هر روز تأخیر در حق زیاندیده محکوم می‌شود.
دیه و هزینه درمان را چطور بگیرم؟
در آسیب بدنی غیر از فوت، لازم نیست تا پایان پرونده صبر کنید. طبق ماده ۳۴، اگر مطالبه کنید، بیمه یا صندوق باید پس از دریافت گزارش پلیس و پزشکی قانونی، بلافاصله دست‌کم پنجاه درصد دیه تقریبی را بدهد. پس از قطعی شدن مبلغ، طبق ماده ۳۲ بیمه حداکثر بیست روز از قطعیت حکم دادگاه فرصت پرداخت دارد. طبق ماده ۳۵، هزینه درمان هم اگر مشمول قانون دیگری نباشد بر عهده بیمه یا صندوق است. در فوت، طبق ماده ۳۶ بیمه و صندوق می‌توانند بدون رأی دادگاه خسارت را به ورثه بپردازند.
راننده مقصر هم بی‌پوشش نیست. طبق ماده ۳ قانون بیمه اجباری، دارنده خودرو باید برای خسارت بدنی راننده مسبب حادثه، بیمه حوادث بگیرد و مبنای محاسبه، دیه مرد مسلمان در ماه غیرحرام است.
مبلغ دیه را قوه قضائیه طبق ماده ۵۲ همین قانون هر سال اعلام می‌کند. سهم هر آسیب هم به نوع و میزان صدمه بستگی دارد و بدون گزارش پزشکی قانونی نمی‌شود عدد دقیقی گفت.
رضایت دادن را هم سرسری نگیرید. طبق ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، جرایم مواد ۷۱۶ و ۷۱۷ «قابل گذشت» هستند، یعنی رضایت شاکی روی پرونده کیفری اثر مستقیم دارد. مواد ۷۱۴ و ۷۱۵ در این فهرست نیستند، هرچند گذشت شاکی طبق ماده ۳۸ از جهات تخفیف است. در متن رضایت مشخص کنید فقط از شکایت کیفری می‌گذرید یا از دیه هم. طبق ماده ۱۱ قانون بیمه اجباری، رضایت‌نامه‌ای که بیمه یا صندوق برای پرداخت کمتر از حق قانونی شما بگیرد، بی‌اثر است.
بیمه یا گواهینامه نداشت؛ تکلیف چیست؟
در این حالت‌ها خسارت بدنی زیاندیده پوشش دارد، ولی مقصر ممکن است در نهایت پول را برگرداند:
| وضعیت | چه کسی به زیاندیده میپردازد؟ | بعد از پرداخت چه می‌شود؟ |
|---|---|---|
| بیمه معتبر، بدون تخلف خاص | بیمه | بیمه از مقصر چیزی نمی‌گیرد |
| حادثه جرحی یا فوتی با علت اصلی تخلف حادثه‌ساز (ماده ۱۴) | بیمه | بیمه از مقصر ۲٫۵، ۵ یا ۱۰ درصد پرداختی را پس میگیرد، بسته به اینکه چندمین حادثه در مدت بیمه‌نامه باشد |
| بدون گواهینامه، گواهینامه نامتناسب یا مستی و مصرف مواد مؤثر در حادثه (ماده ۱۵) | بیمه | بیمه می‌تواند تمام یا بخشی از پول را از مسبب پس بگیرد |
| بیمه‌نامه ندارد یا تمام شده (مواد ۴ و ۲۵) | خسارت بدنی: صندوق؛ خسارت مالی: خود مسئول حادثه | صندوق از مسبب پس میگیرد و طبق تبصره ۲ ماده ۲۵ امکان تقسیط یا تخفیف هست |
راننده بدون گواهینامه پیامد کیفری هم دارد. طبق ماده ۷۲۳ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی، مجازات بار اول حبس تعزیری تا دو ماه یا جزای نقدی یا هر دو است. اگر تصادف به صدمه یا فوت برسد، طبق ماده ۷۱۸ مجازات بیش از دو سوم حداکثر است و دادگاه می‌تواند او را یک تا پنج سال از رانندگی محروم کند. درباره خسارت بدنی خود این راننده، رأی وحدت رویه شماره ۸۰۶ سال ۱۳۹۴ بر پایه قانون قبلی بیمه را مسئول ندانسته است؛ وضعیت آن زیر قانون ۱۳۹۵ را با وکیل بررسی کنید.
گواهینامه تاریخ‌گذشته در ماده ۱۵ جداگانه نیامده. اگر بیمه شما را فاقد گواهینامه دانست، طبق تبصره ۱ این ماده اختلاف در مرجع قضایی بررسی می‌شود.
مالکی که ماشین بدون بیمه را با اجازه خودش به راننده داده، طبق بند «پ» ماده ۴ جزای نقدی هم می‌دهد: ده درصد مجموع خسارت‌های بدنی برای شخص حقیقی و بیست درصد برای شخص حقوقی.
افت قیمت و خواب ماشین را هم می‌شود گرفت؟
افت قیمت را اداره کل حقوقی قوه قضائیه در نظریه‌های مشورتی، از جمله ۷/۹۸/۳۹۲ و ۷/۹۹/۱۹۵۱، قابل مطالبه دانسته است؛ البته در حدود محدودیت تبصره ۳ ماده ۸. این نظریه‌ها برای دادگاه الزام‌آور نیستند.
خواب ماشین سخت‌تر است. تبصره ۲ ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی، خسارت ناشی از عدم‌النفع (سودی که هنوز به دست نیامده) را قابل مطالبه نمی‌داند و تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری، «منافع ممکن‌الحصول» را به مواردی محدود کرده که صدق اتلاف کند. نتیجه به نظر دادگاه بستگی دارد. اگر قصد دعوا دارید، مدرک مدت تعمیر و هزینه واقعی را نگه دارید.
چه مهلت‌هایی را نباید از دست داد؟
در جرایم قابل گذشت، طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، اگر تا یک سال از اطلاع از جرم شکایت نکنید، حق شکایت کیفری ساقط می‌شود، مگر اینکه به دلیلی خارج از اختیارتان نتوانسته باشید. البته طبق ماده ۱۱۳، موقوف شدن تعقیب مانع دعوای خصوصی نیست.
ماده ۱۵ قانون بیمه ۱۳۱۶ بیمه‌گذار را مکلف کرده حداکثر پنج روز پس از اطلاع از حادثه به بیمه‌گر خبر دهد و ماده ۳۶ همان قانون مرور زمان دعاوی بیمه را دو سال از تاریخ حادثه می‌داند. اینکه این دو مهلت در برابر زیاندیده هم اعمال میشوند یا نه، به نظر دادگاه بستگی دارد؛ پس محتاطانه‌تر است که همان روزهای اول به بیمه خبر دهید و مطالبه را عقب نیندازید.
چه زمانی با وکیل مشورت کنید؟
اگر تصادف به فوت یا صدمه شدید و ازکارافتادگی رسیده، اگر به دلیل نداشتن گواهینامه یا بیمه یا ترک محل با شکایت کیفری روبه‌رو هستید، یا اگر بیمه یا صندوق برای پس گرفتن پول سراغتان آمده است، پیش از هر امضا و اظهارنظری مشورت کنید. همین‌طور وقتی خسارت از سقف بیمه فراتر است یا هزینه و نتیجه اعتراض به نظر کارشناس برایتان روشن نیست.
سوالات متداول درباره تصادف
بیمه دیه را داده؛ آیا طرف می‌تواند دوباره از من شکایت کند و دیه بخواهد؟
طبق ماده ۳۷، بیمه، صندوق یا مسبب حادثه به میزان درصدی از دیه که پرداخت شده بری‌الذمه میشوند، یعنی بابت همان مقدار دیگر بدهی ندارند. اگر بخشی از دیه باقی مانده یا پرونده جنبه کیفری داشته باشد، موضوع می‌تواند ادامه پیدا کند.ماده ۳۷ قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵
خسارت ماشین طرف بیشتر از سقف بیمه من است و پولش را ندارم؛ زندان می‌روم؟
طبق ماده ۶۳ قانون بیمه اجباری، برای بخشی که بیمه متعهد است، جز در موارد ماده ۱۵، مقررات اجرای محکومیت مالی اجرا نمی‌شود. مازاد سقف بر عهده خود مقصر است و طبق ماده ۳ قانون اجرای محکومیت‌های مالی، اگر مالی برای وصول نباشد امکان حبس به تقاضای طلبکار هست، ولی کسی که تا سی روز پس از ابلاغ اجرائیه با ارائه صورت اموال دعوای اعسار (ناتوانی مالی) بدهد، حبس نمی‌شود مگر آن دعوا رد یا پس گرفته شود.ماده ۶۳ قانون بیمه اجباری؛ ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
در تصادفی که راننده مقصر است، سرنشینان و خانوادهاش هم دیه میگیرند؟
بله. شخص ثالث هر کسی است که در حادثه خسارت ببیند، بهجز راننده مسبب؛ پس سرنشینان، حتی اعضای خانواده راننده، ثالث حساب میشوند. اگر سرنشینان بیش از ظرفیت باشند، مبلغ بیمه طبق ماده ۱۲ تقسیم و مابهالتفاوت را صندوق میپردازد و از مسبب پس میگیرد.بند ت ماده ۱ و ماده ۱۲ قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵
کروکی تصادفم گم شده؛ باید چه کار کنم؟
طبق ماده ۵۳ قانون بیمه اجباری، راهنمایی و رانندگی و پلیسراه باید جزئیات حادثه را در سامانه جامع حوادث ثبت و نسخهای به زیاندیده و مسبب بدهند. پس از همان واحدی که گزارش را تهیه کرده درخواست نسخه کنید؛ روال صدور نسخه دوباره را از خود آن واحد بپرسید.ماده ۵۳ قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵
چند روز بعد از تصادف هنوز می‌توانم به پزشکی قانونی بروم؟
در قوانینی که برای این مطلب بررسی شد، مهلت مشخصی برای مراجعه به پزشکی قانونی نیامده است، اما نشانه‌های آسیب با گذشت زمان کمرنگ می‌شود و اثبات ارتباط آن با حادثه سخت‌تر می‌شود. پس زودتر مراجعه کنید و مدارک درمانی را نگه دارید.ماده ۳ و ماده ۳۴ قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ درباره نقش پزشکی قانونی
موتورم بعد از تصادف با عابر توقیف شده و او نه شکایت می‌کند نه رضایت می‌دهد؛ چطور آزادش کنم؟
طبق ماده ۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، توقیف در تصادف جرحی مجاز است و ترخیص از توقفگاه طبق ماده ۱۱ به پرداخت جریمه‌ها و ارائه مفاصاحساب و اصل رسید یا دستور مقام قضایی بستگی دارد. موضوع را از مقام قضایی رسیدگی‌کننده پیگیری کنید. اگر بیمه‌نامه ندارید، طبق ماده ۴۲ قانون بیمه اجباری توقف تا ارائه بیمه‌نامه ادامه دارد.مواد ۶ و ۱۱ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی؛ ماده ۴۲ قانون بیمه اجباری
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.