خودرو را خریده‌اید یا فروخته‌اید و پلاک هنوز به نام فروشنده است. تا این کار انجام نشود، در سامانه پلیس نام مالک قبلی روی خودرو می‌ماند و هر دو طرف ممکن است بعداً به دردسر بیفتند. برای تعویض پلاک معمولاً باید نوبت اینترنتی بگیرید، نشانی خریدار را در سامانه تأیید کنید و با خودرو، مدارک و فروشنده یا وکیلش به مرکز تعویض پلاک بروید.
چرا تعویض پلاک این‌قدر مهم است؟
پایه قانونی این کار ماده ۲۹ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی است:
«نقل و انتقال خودرو به موجب سند رسمی انجام می‌شود، دارندگان وسایل نقلیه مکلفند قبل از هرگونه نقل و انتقال وسایل مذکور در دفاتر اسناد رسمی، ابتدا به ادارات راهنمایی و رانندگی یا مراکز تعیین‌شده از سوی راهنمایی و رانندگی برای بررسی اصالت وسیله نقلیه، هویت مالک، پرداخت جریمه‌ها و دیون معوق و تعویض پلاک به نام مالک جدید مراجعه نمایند.»
ماده ۲۹ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی
بنا بر گزارش‌های منتشرشده از رأی ۱۸۶۳ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری (اسفند ۱۳۹۹)، برگ سبز صادرشده از پلیس سند رسمی مالکیت خودرو شناخته شده است. به همین دلیل، در عمل اگر هر دو طرف حاضر باشند، معمولاً فقط برای تنظیم وکالت‌نامه به دفترخانه نیاز دارید.
مراحل تعویض پلاک به ترتیب چیست؟
۱. نشانی خریدار را در سامانه سخا پلیس ثبت و تأیید کنید.
۲. جریمه‌ها و بدهی‌های خودرو را استعلام و تکلیفشان را روشن کنید و از اعتبار بیمه شخص ثالث مطمئن شوید.
۳. از سامانه نوبت‌دهی پلیس نوبت بگیرید.
۴. در روز و ساعت نوبت، خودرو را به مرکز ببرید. خریدار و فروشنده هر دو باید حاضر باشند یا وکیل رسمی‌شان جای آن‌ها بیاید.
۵. مدارک بررسی می‌شود و کارشناس مرکز خودرو را از نظر اصالت می‌بیند.
۶. هزینه را پرداخت می‌کنید، پلاک قبلی فک می‌شود و پلاک جدید روی خودرو قرار می‌گیرد.
فک پلاک یعنی جدا کردن پلاک از خودرو و خارج کردن آن از نام خودروی فروخته‌شده. ترتیب کار ممکن است در مراکز مختلف کمی فرق کند.
چه مدارکی باید همراه داشته باشم؟
این فهرست در اطلاع‌رسانی‌های عمومی تکرار می‌شود، ولی جای استعلام از مرکز را نمی‌گیرد:
| مدرک | نکته |
|---|---|
| اصل کارت ملی و شناسنامه خریدار و فروشنده | کپی به‌تنهایی کافی نیست |
| برگ سبز و کارت خودرو | اگر گم شده، پایین‌تر توضیح داده‌ایم |
| بیمهنامه شخص ثالث معتبر | طبق ماده ۴۵ قانون بیمه اجباری، تعویض پلاک خودروی فاقد بیمه ممنوع است |
| گواهی پرداخت خلافی و بدهی‌ها | ماده ۲۹ پرداخت جریمه‌ها و دیون معوق را شرط کرده است |
| معاینه فنی معتبر | معمولاً برای خودروهای بیش از چهار سال اعلام می‌شود؛ وضعیت خودروی خود را بپرسید |
| تأیید نشانی خریدار در سامانه سخا | بدون آن معمولاً نوبت یا تعویض پلاک انجام نمی‌شود |
| وکالت‌نامه رسمی | فقط اگر یکی از طرفین خودش نمی‌آید |
درباره لزوم پرداخت عوارض شهرداری منابع یکدست نیستند، پس از مرکز بپرسید. برای موتورسیکلت هم مدارک و تعرفه را جداگانه سؤال کنید.
احراز سکونت یعنی چه و اگر سند خانه به نامم نباشد چه کنم؟
احراز سکونت یعنی پلیس مطمئن شود نشانی‌ای که خریدار اعلام کرده واقعاً محل زندگی اوست، چون پلاک بر اساس همین نشانی داده می‌شود. این کار در سامانه سخا و معمولاً با تأیید نشانی از طریق پست انجام می‌شود.
در فهرستی که از قول پلیس راهور منتشر شده، این مدارک دیده می‌شود: سند مسکونی یا اجاره‌نامه به نام مالک خودرو، سند به نام همسر همراه با سند ازدواج، و سند یا اجاره‌نامه به نام پدر یا مادر برای کسی که با آن‌ها زندگی می‌کند. جواز کسب معتبر، معرفی‌نامه محل خدمت برای کارکنان دولت و نیروهای مسلح و گواهی تحصیل فرزندان با تأیید آموزش و پرورش هم در همین فهرست آمده است.
اگر هیچ‌کدام را ندارید، پیش از گرفتن نوبت با مرکز تعویض پلاک محل زندگی‌تان صحبت کنید. ثبت‌نام در سامانه کافی نیست و نشانی باید تأیید شده باشد.
میتوانم پلاک شهر دیگری بگیرم؟
قاعده این است که پلاک با محل سکونت تأییدشده مالک هماهنگ باشد. پس اگر واقعاً در شهر دیگری زندگی می‌کنید و مدرک معتبر دارید، باید نشانی همان شهر در سامانه تأیید شود. برای اجاره‌نامه معمولاً نسخه دارای کد رهگیری به نام مالک خودرو را می‌خواهند.
گرفتن پلاک شهری که در آن زندگی نمی‌کنید، با نشانی صوری، راه درستی نیست و اعلام نشانی خلاف واقع میتواند برایتان مسئولیت داشته باشد. بعضی منابع از امکان گرفتن پلاک بر اساس محل صدور شناسنامه نوشته‌اند، اما این را در منبع رسمی ندیدیم. اگر چنین وضعیتی دارید، از مرکز همان شهر بپرسید و روی آن حساب نکنید.
اگر طرف مقابل نمی‌آید: وکالت تعویض پلاک چطور کار می‌کند؟
وکالت یعنی یک نفر دیگری را برای انجام کاری نایب خود کند (ماده ۶۵۶ قانون مدنی). برای تعویض پلاک، فروشنده معمولاً در دفترخانه به خریدار وکالت می‌دهد تا بدون حضور او کار را انجام دهد.
پیش از امضا این چند نکته را بررسی کنید:
-
مشخصات خودرو، شماره شاسی و موتور و نام طرفین دقیق باشد، چون یک اشتباه کوچک ممکن است کار را در مرکز متوقف کند.
-
اختیارها روشن نوشته شود، مثل فک پلاک قبلی، گرفتن پلاک جدید و انجام تشریفات نزد پلیس.
-
مدت وکالت که معمولاً با توافق طرفین تعیین می‌شود، برای گرفتن نوبت و احراز سکونت کافی باشد.
وکالت فروش با فروش یکی نیست
وکالت به‌خودی‌خود مالکیت را منتقل نمی‌کند و فقط اختیار انجام کار را می‌دهد. پس قرارداد خرید را جداگانه نگه دارید و تعویض پلاک را عقب نیندازید.
دو خطر مهم هم وجود دارد. طبق ماده ۶۷۸ قانون مدنی، وکالت با فوت یا جنون موکل یا وکیل از بین میرود. ماده ۶۷۹ فقط جلوی عزل وکیل را می‌گیرد، آن هم اگر وکالت یا عدم عزل در ضمن عقد لازمی شرط شده باشد، پس عبارت «بلاعزل» خریدار را از خطر فوت فروشنده در امان نمی‌دارد. در این حالت معمولاً پای ورثه و گواهی انحصار وراثت به میان می‌آید. همچنین طبق ماده ۶۸۳، اگر موکل خودش مال را بفروشد وکالت منفسخ می‌شود.
مهلت وکالت تمام شد؛ حالا چه؟
معمولاً باید وکالت‌نامه جدید بگیرید. البته پلیس راهور در اسفند ۱۴۰۴ و پس از آن برای دوره‌های مشخصی تمدید خودکار وکالت‌نامه‌ها را اعلام کرد، ولی این تصمیم‌ها موقتی بودند و قاعده همیشگی نیستند. اگر فروشنده هم حاضر به تمدید نیست، باید از مسیر دادگاه جلو بروید.
من فروشنده‌ام؛ پلاک خودم چه می‌شود؟
اگر پلاک به‌درستی فک شود، به خودروی فروخته‌شده نمی‌رود و به نام شما باقی می‌ماند، ولی نه برای همیشه. طبق تبصره اصلاحی ماده ۵ آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی (مصوب ۱۳۹۹ هیئت وزیران)، پلیس پلاک فک‌شده را حداکثر یک سال نگه می‌دارد. اگر در این مدت خودروی دیگری بخرید، برای نصب همان پلاک باید به واحد شماره‌گذاری یا مراکز مجاز مراجعه و مجوز بگیرید. پس از یک سال و بدون مراجعه شما، پلاک میتواند به متقاضی جدید داده شود و سوابق آن در سامانه می‌ماند.
خریدار پلاک را عوض نمی‌کند؛ میتوانم پلاک را توقیف کنم؟
خودتان نمی‌توانید پلاک را توقیف کنید. توقیفی که در ماده ۸ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی آمده مربوط به پرداخت نشدن جریمه است، نه اختلاف خریدار و فروشنده. مسیر معمول این‌هاست:
۱. اظهارنامه: نامه رسمی که از طریق ثبت یا دادگاه به طرف ابلاغ می‌شود و مطالبه شما را ثبت می‌کند (ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی).
۲. دادخواست الزام: اگر در قرارداد تعهد تعویض پلاک آمده، طبق ماده ۲۳۷ قانون مدنی میتوانید از دادگاه بخواهید طرف را به انجام آن وادار کند. اگر چیزی نوشته نشده باشد، کار به تفسیر قرارداد و عرف می‌رسد و نتیجه بستگی به پرونده دارد.
۳. دستور موقت: برای کارهای فوری می‌توان از دادگاه دستور موقت خواست (ماده ۳۱۰ همان قانون). اینکه دادگاه توقیف خودرو یا پلاک را بپذیرد به فوریت و دلایل پرونده بستگی دارد و قطعی نیست.
خریداری هم که فروشنده برای تعویض پلاک حاضر نمی‌شود، میتواند همین مسیر را بررسی کند. قرارداد، رسید پرداخت و پیام‌ها را نگه دارید.
اگر با پلاک شما جریمه ثبت شده یا پلیس درباره خودرو تماس گرفته، مدرک فروش و تاریخ تحویل خودرو را ارائه کنید. این مدارک مهم‌اند، هرچند نتیجه را تضمین نمی‌کنند.
قطعه تعویض شده یا خودرو تصادفی است؛ پلاکش عوض می‌شود؟
طبق ماده ۳۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، تعویض موتور، شاسی، اتاق و رنگ بدون مجوز راهنمایی و رانندگی ممنوع است. متخلف باید جریمه‌ای معادل یک‌هشتم تا یک‌چهارم قیمت قطعه یا رنگ تغییریافته بپردازد. اگر فسادی در احراز اصالت قطعه و خودرو کشف نشود، سند اصلاح می‌شود، اما قطعه فاقد استانداردهای لازم میتواند به اوراق شدن خودرو برسد. پیش از خرید چنین خودرویی نظر مرکز را بپرسید، چون برگه تعمیر به‌تنهایی تکلیف را روشن نمی‌کند.
مدارک یا پلاک گم شده؛ باز هم می‌شود؟
اگر پلاک گم یا سرقت شده، طبق ماده ۷۲۲ قانون مجازات اسلامی کسی که خودرو در اختیار اوست باید بلافاصله به نزدیک‌ترین مرکز انتظامی خبر دهد. تأخیر در این کار خودش جزای نقدی دارد.
برای کارت خودرو یا برگ سبز گم‌شده، معمولاً آگهی مفقودی و درخواست المثنی از طریق مراکز مربوط لازم است و تا تکلیف مدرک روشن نشود، تعویض پلاک جلو نمی‌رود. جزئیات و زمان انتظار را از مرکز یا دفتر پلیس +۱۰ بپرسید.
هزینه تعویض پلاک چقدر است و با کیست؟
تعرفه سال ۱۴۰۵ را در منبعی رسمی تأیید نکردیم و رقم‌های سایت‌های مختلف با هم نمی‌خوانند، پس عددی نمی‌نویسیم. مبلغ دقیق را از مرکز بپرسید.
این بخش‌ها را جدا حساب کنید: هزینه پلاک در مرکز، خلافی و بدهی‌ها، حق تنظیم وکالت‌نامه در صورت نیاز، احراز نشانی، معاینه فنی و بیمه. اینکه کدام را چه کسی بدهد به توافق شما برمی‌گردد (ماده ۱۰ قانون مدنی)، پس بهتر است در قرارداد صریح بنویسید.
چه زمانی با وکیل مشورت کنید؟
اگر طرف مقابل در دسترس نیست یا از تمدید وکالت خودداری می‌کند، اگر مهلت گذشته و خریدار پلاک را عوض نکرده، یا اگر پلیس یا دادسرا درباره خودرویی که فروخته‌اید با شما تماس گرفته، مشورت کنید. فوت مالک پیش از تعویض پلاک، خرید با چند وکالت پشت‌سرهم و خودرو با قطعه تعویضی بدون مجوز هم از مواردی هستند که بهتر است قبل از پرداخت پول یا امضای سند بررسی شوند.
سوالات متداول درباره تعویض پلاک
پلاک را فک کردهام و خودروی جدید خریدهام. تخفیف بیمهام از بین میرود؟
طبق قانون، تخفیف عدم خسارت متعلق به فروشنده است و میتواند آن را به خودروی دیگر از همان نوع متعلق به خودش، همسر، والدین یا فرزندان بیواسطه منتقل کند. روند انتقال را از شرکت بیمه بپرسید.تبصره ماده ۶ قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث مصوب ۱۳۹۵
بیمه خودرو اعتبار دارد ولی برگهاش را ندارم. برای تعویض پلاک چه کنم؟
خودرو باید بیمهنامه معتبر داشته باشد، چون تعویض پلاک بدون آن ممنوع است. از شرکت بیمه نسخه جدید یا تأیید بگیرید و از مرکز بپرسید کدام شکل را میپذیرد.ماده ۴۵ قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث
وکالت تعویض پلاک با حق توکیل دارم. میتوانم با مهلت طولانیتر به نفر دیگری وکالت بدهم؟
با حق توکیل میتوانید به دیگری وکالت بدهید، اما قاعدتاً اختیار او نمیتواند از اختیار خودتان بیشتر باشد. مدت و متن را قبل از امضا از دفترخانه بپرسید.ماده ۶۷۲ قانون مدنی؛ حدود مدت، نیازمند تأیید دفترخانه
مرکز تعویض پلاک تعطیل بود و مهلت وکالتم گذشت. روزهای تعطیلی به مهلت اضافه می‌شود؟
قاعده خودکاری در این باره تأیید نشد. پلیس گاهی در شرایط خاص تمدید موقت اعلام کرده، پس اطلاعیه همان زمان را از مرکز بپرسید و اگر مشمول نبودید، وکالت جدید بگیرید.اطلاعیه‌های پلیس راهور درباره تمدید موقت وکالت‌نامه‌ها در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵
سپر یا قطعه‌ای غیر از شاسی و موتور عوض شده است. مانع تعویض پلاک می‌شود؟
قانون موتور، شاسی، اتاق و رنگ را نام برده است، اما تشخیص وضعیت خودرو با کارشناس مرکز است. اگر قطعه به بدنه اصلی مربوط است، پیش از معامله نظر مرکز را بگیرید.ماده ۳۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی
دادگاه به نفع من رأی داده. می‌شود بدون حضور فروشنده تعویض پلاک کرد؟
این به متن رأی و قطعی بودن آن بستگی دارد. اجرای رأی از طریق اجرای احکام پیگیری می‌شود و باید ببینید اجرای احکام چه دستوری به مرکز تعویض پلاک می‌دهد.ماده ۲۳۷ قانون مدنی؛ نحوه اجرا بسته به مفاد رأی
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.