اگر در اینترنت از شما کلاهبرداری شده، در همان ساعت‌های اول دو کار کنید: کارت یا حساب خود را از طریق بانک مسدود کنید و تمام مدارک را، از اسکرین‌شات تا پیامک، ذخیره کنید. بعد شکایت را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید تا به پلیس فتا ارجاع شود. کلاهبرداری رایانهای جرم مستقلی است و مجازات آن یک تا پنج سال حبس یا جزای نقدی یا هر دو، به‌علاوه رد مال است.
کلاهبرداری رایانهای از نظر قانون
«هرکس به طور غیرمجاز از سامانههای رایانهای یا مخابراتی با ارتکاب اعمالی از قبیل وارد کردن، تغییر، محو، ایجاد یا متوقف کردن داده‌ها یا مختل کردن سامانه، وجه یا مال یا منفعت یا خدمات یا امتیازات مالی برای خود یا دیگری تحصیل کند علاوه بر رد مال به صاحب آن به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از صد و شصت و پنج میلیون ریال تا هشتصد و بیست و پنج میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.»
ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی (ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای)
تفاوت مهم این جرم با کلاهبرداری معمولی این است که لازم نیست «انسانی» فریب خورده باشد؛ همین که با دست بردن در داده‌ها یا سامانه پولی برداشته شود، کافی است. مثلاً وقتی با سرقت رمز پویا از حساب شما برداشت می‌کنند.
رایج‌ترین شیوه‌های کلاهبرداری اینترنتی
- پیامک جعلی ثنا، عدالت یا یارانه: لینکی می‌فرستند که شبیه سایت رسمی است و اطلاعات کارت را می‌گیرد.
- درگاه پرداخت تقلبی: صفحه‌ای که ظاهرش شاپرک است ولی آدرسش چیز دیگری است.
- فروشنده جعلی در اینستاگرام یا دیوار: پول را می‌گیرد، کالا نمی‌فرستد و صفحه را می‌بندد.
- وعده سود سریع: سرمایه‌گذاری در ارز دیجیتال یا «کار در منزل» با سود تضمینی.
- تماس با عنوان کارمند بانک یا پلیس: درخواست رمز یا کد تأیید به بهانه رفع مسدودی.
در ساعت‌های اول چه کنیم؟
- مسدود کردن کارت و تغییر رمزها: با بانک تماس بگیرید یا از اپلیکیشن آن، کارت را مسدود کنید.
- ذخیره مدارک: اسکرین‌شات چت‌ها، آدرس صفحه، پیامک‌ها، شماره کارت مقصد و شماره پیگیری تراکنش‌ها.
- حذف نکردن چیزی: چت یا پیامک را پاک نکنید؛ همین‌ها مدرک اصلی هستند.
- ثبت شکایت: هرچه زودتر شکایت کنید، احتمال توقیف پول در حساب مقصد بیشتر است.
مراحل شکایت به پلیس فتا
- در دفتر خدمات الکترونیک قضایی شکوائیه ثبت کنید و موضوع را «کلاهبرداری رایانهای» بنویسید.
- پرونده به دادسرای ویژه جرایم رایانهای یا دادسرای محل ارجاع و برای تحقیقات به پلیس فتا فرستاده میشود.
- پلیس فتا مسیر پول و هویت صاحب حساب مقصد را از طریق بانک‌ها پیگیری می‌کند.
- با شناسایی متهم، پرونده مثل سایر پرونده‌های کیفری به دادگاه می‌رود و حکم رد مال صادر میشود.
پیش از مراجعه حضوری می‌توانید گزارش اولیه را در سایت رسمی پلیس فتا ثبت کنید، اما شکایت قضایی را فراموش نکنید؛ بدون شکوائیه، پرونده کیفری تشکیل نمی‌شود.
صاحب حساب مقصد هم مسئول است؟
بسیاری از کلاهبرداران از حساب‌های اجاره‌ای یا خریداری‌شده استفاده می‌کنند. کسی که حساب بانکی خود را در اختیار دیگری گذاشته، ممکن است به معاونت در جرم متهم شود و در عمل، پیگیری پرونده از همین فرد شروع میشود. برای اطلاعات بیشتر درباره کلاهبرداری غیررایانه‌ای، مطلب کلاهبرداری: مجازات و مراحل شکایت را بخوانید.
سوالات متداول درباره کلاهبرداری اینترنتی
از حسابم با رمز پویا برداشت شده؛ این کلاهبرداری است؟
بله، برداشت غیرمجاز از طریق سامانههای رایانهای یا بانکی، کلاهبرداری رایانهای است و علاوه بر مجازات، حکم به رد مال داده میشود.ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی (ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای)
مجازات کلاهبرداری اینترنتی چقدر است؟
حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از ۱۶۵ تا ۸۲۵ میلیون ریال یا هر دو، به‌علاوه بازگرداندن مال به صاحبش.ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی
شکایت را مستقیم به پلیس فتا بدهم یا دادسرا؟
شکایت کیفری باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود؛ دادسرا پرونده را برای تحقیق به پلیس فتا می‌فرستد. گزارش اینترنتی به پلیس فتا جایگزین شکوائیه نیست.
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.