جهیزیه ملک زن است، نه ملک مشترک زوجین. زن هر زمان بخواهد، حتی بدون طلاق، میتواند آن را پس بگیرد. مهم‌ترین مدرک، «سیاهه جهیزیه» با امضای شوهر است. اگر شوهر از پس دادن جهیزیه خودداری کند، زن میتواند دادخواست استرداد جهیزیه بدهد و در شرایطی، شکایت کیفری هم مطرح کند.
جهیزیه مال کیست؟
«زن مستقلاً میتواند در دارایی خود هر تصرفی را که می‌خواهد بکند.»
ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی
وسایلی که زن یا خانواده‌اش برای زندگی مشترک آورده‌اند، در مالکیت زن باقی می‌ماند. استفاده مرد از آن‌ها در طول زندگی مشترک، مالکیت را تغییر نمی‌دهد.
سیاهه جهیزیه چرا مهم است؟
سیاهه یا لیست جهیزیه، فهرستی از وسایل است که شوهر امضا کرده و تأیید می‌کند آن‌ها را تحویل گرفته است. با داشتن این سیاهه:
- اثبات مالکیت و تحویل وسایل بسیار ساده می‌شود.
- اگر شوهر وسایل را تحویل ندهد یا بفروشد، ممکن است امکان شکایت کیفری خیانت در امانت هم فراهم شود.
مراحل استرداد جهیزیه
- دادخواست استرداد جهیزیه را در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید و فهرست وسایل را با مشخصات کامل ضمیمه کنید.
- مرجع رسیدگی: طبق ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، دعاوی جهیزیه تا یک میلیارد ریال در دادگاه صلح رسیدگی می‌شود، به شرطی که همراه دعوای طلاق مطرح نشده باشد. در غیر این صورت، دادگاه خانواده صالح است.
- دستور موقت یا تأمین خواسته: اگر بیم دارید وسایل فروخته یا جابه‌جا شود، می‌توانید هم‌زمان دستور موقت یا تأمین خواسته بخواهید.
- اجرای حکم: پس از رأی، مأمور اجرا همراه زن به منزل می‌رود و وسایل تحویل داده می‌شود.
استهلاک و خرابی وسایل با کیست؟
«امین ضامن تلف یا نقصان مالی که به او سپرده شده است نمی‌باشد مگر در صورت تعدی یا تفریط.»
ماده ۶۱۴ قانون مدنی
استهلاک طبیعی ناشی از استفاده معمول، مثل کهنه شدن فرش یا خرابی عادی لوازم برقی، بر عهده مرد نیست. اما اگر مرد وسیله‌ای را فروخته، عمداً خراب کرده یا در نگهداری آن کوتاهی جدی کرده باشد، باید مثل یا قیمت آن را بپردازد.
طلا و هدایای عروسی
| نوع مال | وضعیت معمول |
|---|---|
| طلایی که خانواده زن داده | مال زن است |
| طلا و هدیه‌ای که مرد یا خانواده‌اش به زن داده | هدیه است؛ در عمل، پس گرفتن آن پس از تحویل، محدود و در دعوای جداگانه بررسی می‌شود |
| طلای مهریه | جزو مهریه است و از طریق مطالبه مهریه پیگیری می‌شود |
جهیزیه در طلاق
طبق ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، دادگاه در رأی طلاق تکلیف جهیزیه را هم مشخص می‌کند. اگر طلاق در جریان است، بهتر است استرداد جهیزیه را همراه با پرونده طلاق مطرح کنید تا نیاز به دعوای جداگانه نباشد. مطلب طلاق از طرف زن را هم ببینید.
سوالات متداول درباره جهیزیه
زن بدون طلاق میتواند جهیزیه را پس بگیرد؟
بله. جهیزیه مال زن است و هر زمان بخواهد میتواند آن را مطالبه کند.ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی
دعوای جهیزیه در کدام دادگاه رسیدگی می‌شود؟
تا یک میلیارد ریال در دادگاه صلح، اگر همراه پرونده طلاق نباشد؛ در غیر این صورت دادگاه خانواده.ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف
اگر وسایل جهیزیه کهنه شده باشد، مرد باید خسارت بدهد؟
خیر، استهلاک عادی بر عهده مرد نیست؛ فقط اگر فروخته، عمداً خراب کرده یا در نگهداری کوتاهی کرده، مسئول است.ماده ۶۱۴ قانون مدنی
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.