زن برای گرفتن طلاق بدون رضایت شوهر سه راه اصلی دارد: استفاده از وکالت در طلاق یا شروط ضمن عقد، اثبات عسر و حرج در دادگاه، و ترک انفاق یعنی نپرداختن نفقه. در هر سه حالت باید دادخواست به دادگاه خانواده بدهد و ادعای خود را ثابت کند. اگر زوجین با هم توافق داشته باشند، طلاق توافقی ساده‌ترین مسیر است.
راه اول: وکالت در طلاق و شروط ضمن عقد
«طرفین عقد ازدواج می‌توانند هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد مزبور نباشد در ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر بنمایند مثل اینکه شرط شود هر گاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غایب شود یا ترک انفاق نماید ... زن وکیل و وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شرط در محکمه و صدور حکم نهایی خود را مطلقه سازد.»
ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی
در سند ازدواج، دوازده شرط چاپی وجود دارد که اگر مرد امضا کرده باشد، با اثبات هرکدام، زن می‌تواند از وکالت خود استفاده کند. اگر هم «وکالت بلاعزل در طلاق» بدون قید و شرط به زن داده شده باشد، مسیر بسیار کوتاه‌تر است. درباره این شروط، مطلب شروط ضمن عقد نکاح را بخوانید.
راه دوم: اثبات عسر و حرج
«در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند. چنانچه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می‌تواند زوج را اجبار به طلاق نماید ...»
ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی
عسر و حرج یعنی ادامه زندگی برای زن همراه با سختی و مشقتی باشد که تحملش دشوار است. قانون این موارد را نمونه آورده است:
| مورد عسر و حرج | توضیح |
|---|---|
| ترک زندگی | حداقل شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب در یک سال، بدون عذر موجه |
| اعتیاد | اعتیاد به مواد مخدر یا الکل که به زندگی آسیب بزند و مرد آن را ترک نکند |
| حبس | محکومیت قطعی مرد به پنج سال حبس یا بیشتر |
| سوءرفتار | ضرب و شتم یا بدرفتاری مستمر که عرفاً قابل تحمل نباشد |
| بیماری | بیماری روانی، واگیردار یا صعب‌العلاج که زندگی مشترک را مختل کند |
این فهرست کامل نیست و دادگاه در موارد دیگر هم اگر عسر و حرج ثابت شود، حکم طلاق می‌دهد.
راه سوم: ترک انفاق
«در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجرای حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه، زن می‌تواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر او را اجبار به طلاق می‌نماید. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه.»
ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی
معمولاً زن ابتدا دادخواست مطالبه نفقه می‌دهد. اگر حکم گرفته شود ولی اجرا نشود، یا مرد توان پرداخت نداشته باشد، زمینه طلاق فراهم می‌شود. درباره نفقه، مطلب نفقه زن را ببینید.
مراحل طلاق از طرف زن
- ثبت دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، خطاب به دادگاه خانواده.
- ارجاع به مرکز مشاوره: دادگاه معمولاً پرونده را برای سازش به مشاوره خانواده می‌فرستد.
- داوری: هر طرف یک داور از خویشاوندان یا آشنایان معرفی می‌کند.
- رسیدگی و صدور رأی: دادگاه دلایل را بررسی و در صورت اثبات، حکم طلاق صادر می‌کند. این رأی قابل تجدیدنظر و در مواردی فرجام است.
- ثبت طلاق: پس از قطعی شدن، طلاق در دفترخانه ثبت می‌شود.
حقوق مالی زن در طلاق
در طلاق از طرف زن، حقوق مالی او از بین نمی‌رود. طبق ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، دادگاه باید تکلیف مهریه، جهیزیه، نفقه و اجرتالمثل را مشخص کند. ثبت طلاق موکول به پرداخت حقوق مالی زن است، مگر زن رضایت دهد یا مرد اعسار خود را ثابت کند. در طلاق خلع، که زن برای رضایت مرد بخشی از مهریه را میبخشد، طبیعتاً حقوق مالی به همان نسبت کم می‌شود.
سوالات متداول درباره طلاق از طرف زن
زن بدون رضایت شوهر می‌تواند طلاق بگیرد؟
بله، اگر وکالت در طلاق داشته باشد، یا عسر و حرج یا ترک انفاق را در دادگاه ثابت کند.مواد ۱۱۱۹، ۱۱۲۹ و ۱۱۳۰ قانون مدنی
ترک زندگی چقدر باید طول بکشد تا عسر و حرج باشد؟
حداقل شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب در یک سال، بدون عذر موجه.تبصره ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی
در طلاق از طرف زن، مهریه از بین میرود؟
خیر. دادگاه باید تکلیف مهریه، نفقه، جهیزیه و اجرتالمثل را تعیین کند؛ فقط در طلاق خلع، زن بخشی از مهریه را میبخشد.ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.