اگر مرد نتواند مهریه را یکجا بپردازد، باید دادخواست اعسار بدهد و ناتوانی مالی خود را ثابت کند. در این صورت دادگاه، با توجه به درآمد و هزینه‌های ضروری زندگی او، مهریه را قسطی می‌کند. اگر مرد ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه، همراه با فهرست کامل اموالش دادخواست اعسار بدهد، تا زمان رسیدگی حبس نمی‌شود. حبس به خاطر مهریه هم فقط تا سقف ۱۱۰ سکه ممکن است.
قاعده ۱۱۰ سکه
«هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون اجرای محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است.»
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده
یعنی برای ۱۱۰ سکه اول، ابزارهای سخت‌گیرانه اجرای احکام، از جمله حبس، قابل استفاده است. برای مازاد بر ۱۱۰ سکه، زن باید ثابت کند مرد توان مالی دارد؛ در این بخش حبس وجود ندارد، اما توقیف اموال شناسایی‌شده ممکن است.
مهلت ۳۰ روزه و حبس
«... چنانچه محکوم‌علیه تا سی روز پس از ابلاغ اجرائیه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کرده باشد حبس نمی‌شود، مگر اینکه دعوای اعسار مسترد یا به موجب حکم قطعی رد شود.»
ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
اگر مرد بعد از ۳۰ روز اقدام کند، تا روشن شدن نتیجه اعسار ممکن است حبس شود؛ مگر زن آزادی او را بپذیرد یا وثیقه یا کفیل معتبر معرفی کند.
مدارک دادخواست اعسار
- فهرست کامل اموال: شامل حساب‌های بانکی، خودرو، ملک، سهام، مطالبات از دیگران و هر نقل‌وانتقالی که از یک سال پیش از دعوا انجام شده (ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی).
- شهادتنامه کتبی دست‌کم دو شاهد که از وضعیت مالی مرد اطلاع دارند.
- مدارک درآمد: فیش حقوقی، قرارداد کار یا گواهی اشتغال.
- مدارک هزینهها: اجاره‌نامه، هزینه درمان و افراد تحت تکفل.
بار اثبات با کیست؟
مهریه دینی است که مرد در برابر آن مالی دریافت نکرده است. طبق ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، در این موارد اگر زن نتواند ثابت کند مرد توان مالی دارد یا داشته، ادعای اعسار با سوگند مرد پذیرفته میشود. به همین دلیل، اطلاعات زن درباره اموال و درآمد مرد در این دعوا اهمیت زیادی دارد.
اقساط چطور تعیین میشود؟
«در صورت ثبوت اعسار، چنانچه مدیون متمکن از پرداخت به نحو اقساط شناخته شود، دادگاه ضمن صدور حکم اعسار با ملاحظه وضعیت او مهلت مناسبی برای پرداخت می‌دهد یا حکم تقسیط بدهی را صادر می‌کند. در تعیین اقساط باید میزان درآمد مدیون و معیشت ضروری او لحاظ شده و به نحوی باشد که او توانایی پرداخت آن را داشته باشد.»
ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
معمولاً دادگاه یک «پیش‌قسط» و سپس اقساط ماهانه تعیین می‌کند. چند نکته مهم:
| موضوع | قاعده |
|---|---|
| پیدا شدن مال جدید | تقسیط مانع توقیف اموالی که بعداً پیدا شود نیست |
| تغییر درآمد یا تورم | هر طرف می‌تواند دادخواست تعدیل اقساط بدهد |
| ممنوع‌الخروجی | تا پرداخت یا اثبات اعسار، به درخواست زن ادامه دارد |
اعسار مهریه در کدام دادگاه؟
دعوای اعسار در همان دادگاهی رسیدگی میشود که به اصل مهریه رسیدگی کرده است؛ معمولاً دادگاه خانواده. اگر مهریه از طریق اداره ثبت و با اجراییه سند ازدواج پیگیری شده باشد، دعوای اعسار در دادگاه مطرح میشود. برای اطلاعات پایه درباره مهریه، راهنمای کامل مهریه را بخوانید.
سوالات متداول درباره اعسار از مهریه
مرد به خاطر مهریه زندانی میشود؟
فقط تا سقف ۱۱۰ سکه و فقط اگر ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه دادخواست اعسار نداده باشد یا اعسارش رد شود. برای مازاد بر ۱۱۰ سکه حبس وجود ندارد.ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده و ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
برای اعسار از مهریه چه مدارکی لازم است؟
فهرست کامل اموال و نقلوانتقالات یک سال اخیر، شهادتنامه شهود، و مدارک درآمد و هزینهها.ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
بعد از تقسیط مهریه میشود اقساط را تغییر داد؟
بله، زن یا مرد میتوانند با دادخواست، تعدیل اقساط را بر اساس تورم یا تغییر درآمد بخواهند.تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.