هر کارگری که مشمول قانون کار است، چند حق قطعی دارد که با توافق هم از بین نمی‌رود: حقوقی کمتر از حداقل مزد مصوب نگیرد، بیش از ۴۴ ساعت در هفته کار عادی نکند، برای اضافهکاری ۴۰ درصد بیشتر بگیرد، یک ماه مرخصی سالانه با حقوق داشته باشد و بیمه شود. هر شرطی در قرارداد که از این حداقل‌ها کمتر باشد، اعتبار ندارد.
قرارداد کار؛ کتبی یا شفاهی
«قرارداد کار عبارت است از قرارداد کتبی یا شفاهی که به موجب آن کارگر در قبال دریافت حق‌السعی کاری را برای مدت موقت یا مدت غیرموقت برای کارفرما انجام می‌دهد.»
ماده ۷ قانون کار
پس اگر قرارداد کتبی ندارید، رابطه کاری شما از بین نمی‌رود. شاهد، فیش واریز حقوق و پیام‌های کاری می‌توانند رابطه کار را ثابت کنند. طبق تبصره ۲ همین ماده، در کارهای مستمر اگر مدتی در قرارداد ذکر نشود، قرارداد دائمی حساب میشود.
حداقل مزد
شورای عالی کار هر سال حداقل مزد را تعیین می‌کند و طبق ماده ۴۱ قانون کار، کارفرما نمی‌تواند برای ساعات قانونی کار کمتر از آن بپردازد. اگر کمتر پرداخته، مسئول پرداخت مابه‌التفاوت است. حداقل مزد و مزایای جانبی مثل حق مسکن و بن خواربار هر سال در بخشنامه وزارت کار اعلام میشود.
ساعت کار و اضافهکاری
| موضوع | قاعده قانونی | ماده |
|---|---|---|
| ساعت کار روزانه | حداکثر ۸ ساعت | ماده ۵۱ |
| ساعت کار هفتگی | حداکثر ۴۴ ساعت | تبصره ۱ ماده ۵۱ |
| اضافهکاری | فقط با موافقت کارگر و ۴۰٪ بیشتر از مزد هر ساعت | ماده ۵۹ |
| سقف اضافهکاری | ۴ ساعت در روز، مگر استثنا با توافق | تبصره ماده ۵۹ |
| کار در روز جمعه | ۴۰٪ اضافه بر مزد | تبصره ۱ ماده ۶۲ |
| کار شب برای کارگران غیرنوبتی | ۳۵٪ اضافه بر مزد ساعات عادی | ماده ۵۸ |
مرخصی‌ها
- مرخصی استحقاقی سالانه: یک ماه با حقوق، با احتساب چهار جمعه. برای کار کمتر از یک سال، به نسبت محاسبه میشود (ماده ۶۴).
- مرخصی کارهای سخت و زیانآور: پنج هفته (ماده ۶۵).
- مرخصی استعلاجی: با تأیید تأمین اجتماعی، جزء سابقه کار حساب میشود (ماده ۷۴).
- مرخصی زایمان: ۹۰ روز و برای دوقلوها ۱۴ روز بیشتر؛ پس از آن کارگر به کار قبلی‌اش برمی‌گردد (ماده ۷۶). مقررات جدیدتر حمایت از خانواده مدت آن را برای بسیاری از مادران افزایش داده است.
برای جزئیات بیشتر مطلب مرخصی کارگر در قانون کار را بخوانید.
عیدی، سنوات و بیمه
- عیدی و پاداش: معادل ۶۰ روز آخرین مزد، به شرطی که از ۹۰ روز حداقل مزد بیشتر نشود. برای کار کمتر از یک سال، به نسبت پرداخت میشود.
- سنوات یا مزایای پایان کار: برای هر سال کار، یک ماه آخرین حقوق؛ این حق در قرارداد موقت هم وجود دارد (تبصره ۴ ماده ۷ و ماده ۲۴).
- بیمه: کارفرما مکلف است کارگر را بیمه تأمین اجتماعی کند (ماده ۱۴۸). بیمه نکردن، حق شکایت به تأمین اجتماعی و اداره کار را ایجاد می‌کند.
اگر کارفرما حقوق را رعایت نکرد
طبق ماده ۱۵۷ قانون کار، اختلاف کارگر و کارفرما ابتدا با سازش و در صورت ناکامی، در هیئت تشخیص و سپس هیئت حل اختلاف اداره کار رسیدگی میشود. شکایت را می‌توانید به‌صورت اینترنتی در سامانه روابط کار ثبت کنید. رسیدگی در اداره کار هزینه دادرسی دادگاه را ندارد و رأی آن مثل حکم دادگاه اجرا میشود.
سوالات متداول درباره حقوق کارگر
اضافهکاری چند درصد بیشتر حساب میشود؟
اضافهکاری با موافقت کارگر مجاز است و برای هر ساعت آن باید ۴۰ درصد بیشتر از مزد ساعت عادی پرداخت شود.ماده ۵۹ قانون کار
قرارداد کتبی ندارم؛ مشمول قانون کار هستم؟
بله. قرارداد کار میتواند شفاهی باشد و رابطه کاری با شاهد، فیش حقوقی و مدارک دیگر قابل اثبات است.ماده ۷ قانون کار
کارگر قرارداد موقت هم سنوات می‌گیرد؟
بله. کارفرما باید به نسبت مدت کار، برای هر سال یک ماه آخرین مزد به‌عنوان مزایای پایان کار بپردازد.تبصره ۴ ماده ۷ و ماده ۲۴ قانون کار
مرخصی سالانه کارگر چند روز است؟
یک ماه با حقوق، با احتساب چهار جمعه. برای کارهای سخت و زیانآور پنج هفته است.مواد ۶۴ و ۶۵ قانون کار
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.