اگر چک شما برگشت خورده، سریع‌ترین راه وصول معمولاً «صدور اجراییه» است: با گواهی عدم پرداخت به دادگاه می‌روید و بدون رسیدگی طولانی، دستور اجرا علیه صادرکننده صادر می‌شود. در کنار آن، اگر چک شرایط لازم را داشته باشد، می‌توانید ظرف شش ماه شکایت کیفری هم بکنید. مجازات‌ها در سال ۱۴۰۳ تغییر کرده و به مبلغ چک بستگی دارد.
قدم اول: گرفتن گواهی عدم پرداخت
وقتی چک را به بانک می‌برید و پول در حساب نیست، بانک «گواهی عدم پرداخت» صادر می‌کند. همه راه‌های بعدی به این برگه نیاز دارند. چک صیادی باید در سامانه صیاد به نام شما ثبت شده باشد.
راه اول: صدور اجراییه مستقیم
«دارنده چک می‌تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت، از دادگاه صالح صدور اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و حق‌الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید.»
ماده ۲۳ قانون صدور چک
دادگاه فقط در این شرایط اجراییه صادر می‌کند:
- در متن چک، پرداخت به شرطی وابسته نشده باشد.
- در متن چک ننوشته باشند که بابت تضمین است.
- علت برگشت، دستور عدم پرداخت صادرکننده نباشد.
پس از ابلاغ اجراییه، صادرکننده ده روز فرصت دارد بدهی را بپردازد، با شما توافق کند یا مالی معرفی کند. در غیر این صورت، اموالش توقیف می‌شود و اجرای احکام طبق قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی عمل می‌کند. اگر صادرکننده ادعا کند چک تضمینی یا مشروط بوده، طرح این ادعا به‌خودی‌خود جلوی اجرا را نمی‌گیرد، مگر دادگاه دلایل او را قوی بداند.
راه دوم: دعوای حقوقی مطالبه وجه چک
اگر شرایط اجراییه فراهم نباشد، مثلاً چک بابت تضمین بوده، باید دادخواست مطالبه وجه چک بدهید. در این دعوا می‌توانید خسارت تأخیر تأدیه و هزینه‌های دادرسی را هم بخواهید. برای مبالغ تا یک میلیارد ریال، رسیدگی در دادگاه صلح انجام می‌شود.
راه سوم: شکایت کیفری
«جرایم مذکور در این قانون بدون شکایت دارنده چک قابل تعقیب نیست و در صورتی که دارنده چک تا شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه ننماید یا ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شکایت ننماید دیگر حق شکایت کیفری نخواهد داشت.»
ماده ۱۱ قانون صدور چک
مجازات صدور چک بلامحل طبق اصلاحیه ۱۴۰۳:
| مبلغ چک | مجازات |
|---|---|
| کمتر از ۷۸۰ میلیون ریال | حبس تا شش ماه |
| از ۷۸۰ میلیون تا ۳ میلیارد و ۹۰۰ میلیون ریال | شش ماه تا یک سال حبس |
| بیش از ۳ میلیارد و ۹۰۰ میلیون ریال | یک تا دو سال حبس و دو سال محرومیت از دسته‌چک |
چه چک‌هایی کیفری نیستند؟
طبق ماده ۱۳ قانون صدور چک، در این موارد صادرکننده تعقیب کیفری نمی‌شود: چک سفیدامضا، چک مشروط، چک تضمینی، و چکی که بدون تاریخ یا با تاریخ مؤخر (وعده‌دار) صادر شده باشد. همچنین کسی که چک را بعد از برگشت خوردن از دیگری گرفته، حق شکایت کیفری ندارد.
کدام راه را انتخاب کنیم؟
برای گرفتن پول، اجراییه معمولاً سریع‌تر است. شکایت کیفری بیشتر فشار برای پرداخت ایجاد می‌کند، اما رسیدن به حکم زمان می‌برد. بسیاری از دارندگان چک هر دو مسیر را هم‌زمان پیش می‌برند. اگر صادرکننده با ادعای تضمینی بودن چک مقاومت می‌کند، بهتر است پیش از هر اقدامی با یک وکیل مشورت کنید.
سوالات متداول درباره چک برگشتی
چک بعد از چند وقت دیگر قابل شکایت کیفری نیست؟
اگر ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک به بانک مراجعه نکنید یا ظرف شش ماه از صدور گواهی عدم پرداخت شکایت نکنید، حق شکایت کیفری از بین می‌رود.ماده ۱۱ قانون صدور چک
برای صدور اجراییه چک چه شرطی لازم است؟
گواهی عدم پرداخت، و اینکه در متن چک شرط یا تضمینی بودن قید نشده باشد و برگشت به دلیل دستور عدم پرداخت نباشد.ماده ۲۳ قانون صدور چک
چک تضمینی که برگشت خورده کیفری است؟
خیر. اگر ثابت شود چک بابت تضمین بوده، صادرکننده تعقیب کیفری نمی‌شود، ولی مطالبه حقوقی وجه آن ممکن است.ماده ۱۳ قانون صدور چک
مجازات چک بلامحل زیر ۷۸ میلیون تومان چیست؟
طبق اصلاحیه ۱۴۰۳، اگر مبلغ چک کمتر از ۷۸۰ میلیون ریال باشد، مجازات حبس تا حداکثر شش ماه است.ماده ۷ قانون صدور چک
این مطلب جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.